Psychi

Pytania


1. Mechanizmy obronne

Mechanizmy obronne – pojęcie wprowadzone przez Freuda, i przejęte przez współczesną psychologię. Oznacza metody radzenia sobie z wewnętrznymi konfliktami w celu ochrony osobowości (ego), zmniejszenia lęku, frustracji i poczucia winy. Na ogół są one nawykowe i nieuświadomione.

W pewnym nasileniu występują u praktycznie każdego człowieka i pełnią rolę przystosowawczą, są niezbędne. Mechanizmy obronne są jednak zawsze zniekształceniem zachowania lub oglądu rzeczywistości, stosowane nadmiernie lub nieadekwatnie do sytuacji mogą utrudniać funkcjonowanie. Dobrze, gdy w zachowaniu jednostki jest ich duży repertuar, a ich dobór i intensywność jest zależna od sytuacji (elastyczność stosowania). Można wówczas mówić o efektywności i braku patologii związanej z mechanizmami obronnymi.

Mechanizmy obronne można poklasyfikować na przykład w następujący sposób:

  • Techniki unikania działania:
    • represja (wyparcie)
    • nadmierna samokontrola,
    • supresja (tłumienie),
    • zwlekanie (odraczanie),
    • zachowania obsesyjno-kompulsywne
  • Techniki przemieszczenia:
    • acting-out
    • fiksacja
    • inwersja
    • kompensacja
    • konwersja
    • przeniesienie
    • regresja
    • sublimacja
    • substytucja
    • asceza
    • reakcje upozorowane
    • zaprzeczane własnemu działaniu z przeszłości
    • zaprzeczanie istnieniu czegoś
    • nawykowe, utrwalone wzorce zachowań (np. uległość, agresja (psychologia), unikanie, samochwalstwo, dążenie do niezależności, podejrzliwość), omdlenie, robienie się słabym, chorym lub zmęczonym
  • Techniki zniekształcania rzeczywistości:
    • dewaluacja
    • dysocjacja
    • fantazjowanie
    • nieuzasadniona generalizacja
    • idealizacja
    • intelektualizacja
    • maskowanie
    • odwracanie sensu
    • projekcja
    • racjonalizacja
    • rozszczepienie (splitting)
    • selektywny brak uwagi
    • symbolizacja
    • zaprzeczanie
  • Techniki przyjmowania cudzych zachowań:
    • identyfikacja
    • inkorporacja
    • introjekcja
    • konformizm
    • internalizacja
  • Mechanizmy złożone, łączące kilka z powyższych:
    • negatywizm
    • pokuta
    • naprawienie zła
    • odwracanie uwagi
    • samorozgrzeszanie się
    • tracenie zainteresowania
    • zemsta
    • przesądy

2. Otępienia - leczenie, objawy, podział

Definicja WHO:
Zespół otępienny to zespół objawów wywołany chorobą mózgu, zwykle przewlekłą lub o postępującym przebiegu, charakteryzujący się klinicznie licznymi zaburzeniami wyższych funkcji korowych, takich jak pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność do uczenia się, język i ocena. Ponadto, zaburzeniom funkcji poznawczych często towarzyszą, lub nawet je poprzedzają zaburzenia emocjonalne, zaburzenia zachowania i motywacji. Takiemu obrazowi nie mogą towarzyszyć zaburzenia świadomości. Zaburzenia świadomości przy występowaniu demencji stanowią odrębną kategorię diagnostyczną.

Osłabienie pamięci przejawia się głównie w zakresie uczenia się nowych informacji, chociaż w bardziej zaawansowanym otępieniu może być również zaburzone odtwarzanie wcześniej nabytych informacji. Obecność zaburzeń pamięci powinna być potwierdzona także – jeśli jest to możliwe – wynikami badania neuropsychologicznego lub testów psychometrycznych oceniających procesy poznawcze. Zaburzenia pozostałych funkcji poznawczych przejawiają się upośledzeniem zdolności dokonywania ocen, myślenia, planowania i organizowania przebiegu złożonych czynności oraz ogólnym osłabieniem procesu przetwarzania informacji. Obecność tych zaburzeń powinna być potwierdzona także – jeśli jest to możliwe – wynikami badania neuropsychologicznego lub testów psychometrycznych oceniających procesy poznawcze. Przy tym zachowana jest orientacja w miejscu, występuje również: chwiejność emocjonalna, drażliwość, apatia, bądź prymitywność w interakcjach społecznych, zaś wszystkie te objawy są obecne co najmniej przez pół roku.

Wg DSM-IV:
Otępienie jest zespołem objawów zaburzeń procesów poznawczych obejmujących – oprócz zaburzeń pamięci – deficyty co najmniej dwóch z następujących funkcji poznawczych:

  • mowy (afazja)
  • celowej złożonej aktywności ruchowej (apraksja)
  • zdolności rozpoznawania i identyfikowania przedmiotów (agnozja) oraz
  • zaburzeń planowania, inicjowania, kontroli i korygowania przebiegu złożonych zachowań (zaburzenia funkcji wykonawczych).

Deficyty poznawcze powinny być na tyle głębokie, by zaburzały aktywność zawodową, funkcjonowanie społeczne oraz wykonywanie codziennych czynności.

  • upośledzenie pamięci
  • zdolności myślenia i rozumienia, zmniejszenie wątków myślowych
  • upośledzenie funkcji wykonawczych
  • obniżenie kontroli nad zachowaniem, emocjami, motywacją
  • 6 miesięcy

Podział otępień wg ICD-10:
F00 Otępienie w chorobie Alzheimera
F01 Otępienie naczyniowe
F032 Otępienie w chorobach klasyfikowanych gdzie indziej (choroba Picka; CJD; choroba Parkinsona; HIV)
F03 bliżej nieokreślone (bno)

Etiologia:

  • choroby neurodegeneracyjne:
    • choroba Alzheimera
    • choroba Picka
    • choroba Parkinsona
    • choroba Huntingtona
  • nabyte choroby mózgu:
    • otępienie wielozawałowe
    • choroba Binswangera
    • zawał wzgórza
    • zapalenia naczyń
    • otępienie bokserów (pourazowe)
    • guzy mózgu
    • paranowotworowe zapalenie mózgu
    • wodogłowie normotensyjne (otępienie-ataksja-nietrzymanie moczu)
    • CJD
  • zaburzenia metaboliczne (potencjalnie odwracalne choroby mózgu)
    • niedoczynność tarczycy
    • zespół Cushinga
    • niedobór witaminy B12
    • niedobór kwasu nikotynowego
    • niedobór tiaminy (B1)
    • niedobór glukozy
    • nadczynność przytarczyc
    • niedoczynność przytarczyc
    • otępienie alkoholowe
    • zatrucia lekami
    • zatrucia metalami ciężkimi
    • HIV
    • kiła
    • zapalenie mózgu
    • SSLE

3. Leczenie lęku

Leczenie lęku:
1. Benzodiazepiny

  • o krótkim okresie działania (diazepam, oksazepam, lorazepam, alprazolam)
  • o długim okresie działania (klonazepam, bromazepam, chlordiapoxyd)

2. Przeciwdepresyjne leki trój- i czteropierścieniowe (klomipramina, mianseryna)
3. Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i NA (fluoxetyna, fluwoksamina), (wenlafaksyna, mirtazapina)
4. Inhibitory MAO typu A (moklobemid)
5. Buspiron
6. Neuroleptyki (sulpiryd, chlorprotixen)

Leki anksjolityczne możemy podzielić na:

* pochodne benzodiazepiny (np. diazepam, alprazolam)
* pochodne azaspirodekanedionu (buspiron)
* leki beta-adrenolityczne (propranolol)
* pochodne difenylometanu (hydroksyzyna)
* pochodne dibenzodicyklooktadienu (benzoktamina)


4. Podział depresji

Depresja duża
Kryteria diagnostyczne rozpoznania depresji dużej wg DSM-IV:

  • Występowanie minimum 5 objawów przez okres 2 tygodni pod warunkiem, że stanowią one istotną zmianę w zachowaniu chorego; jednym z objawów jest obniżenie nastroju bądź utrata zainteresowań oraz brak zdolności odczuwania przyjemności.
    • obniżenie nastroju lub dysforia występujące codziennie przez przeważającą część dnia odczuwana subiektywnie i dostrzegana przez otoczenie
    • znaczne ograniczenie zainteresowań wszystkimi czynnościami oraz brak odczuwania przyjemności związanej z ich wykonywaniem
    • spadek lub wzrost masy ciała minimum 5% w ciągu miesiąca lub codzienny wzrost lub spadek apetytu
    • utrzymująca się bezsenność lub nadmierna senność
    • spowolnienie lub podniecenie ruchowe
    • uczucie zmęczenia
    • poczucie nieuzasadnionej winy, obniżenie poczucia własnej wartości
    • obniżenie sprawności myślenia, zaburzenia uwagi i koncentracji, niemożność podjęcia decyzji
    • nawracające myśli o śmierci, myśli samobójcze realizowane bądź nie
  • Kryteria wykluczenia
    • należy wykluczyć istnienie somatycznych lub organicznych czynników, które mogą mieć wpływ na nastrój
    • zaburzeniem nie jest reakcja na śmierć bliskiej osoby (jeżeli żałoba przedłuża się lub dodatkowo występują myśli samobójcze, nasila się poczucie własnej bezwartościowości oraz następuje wyraźne spowolnienie ruchowe należy podejrzewać depresję endogenną)
    • nie występują urojenia przed, w trakcie lub po czasie pojawienia się zaburzeń przez okres 2 tygodni

Gdy spełnione są 4-1 kryteria, minor depressive disorder

Depresja lekooporna

Leki normotymiczne:

  • sole litu
  • karbamazepina
  • lamotrygina
  • topiramat
  • kwetiapina

5. Zaburzenia somatyczne maskujące lęk

Choroby somatyczne maskowane lękiem uogólnionym:

  • Hipoglikemia
  • Nadużywanie kofeiny
  • Tyreotoksykoza
  • Zespoły kardiologiczne: arytmie, wady zastawki dwudzielnej
  • Zespół abstynencyjny (alkohol, narkotyki)
  • pheochromocytoma, rakowiak

6. Lek napadowy

Rodzaje lęku
* lęk odczuwany - wyczekiwanie na wydarzenia przykre, o których nie wiemy nic konkretnego.
* lęk domniemany - stan emocjonalny powstający na podstawie wyobrażeń, a nie rzeczywistego zagrożenia
* lęk ukryty - przemieszczenie z przejawu w postać np. somatyczną.
* lęk wolnopłynący - uczucie przenikającego nieokreślonego niepokoju
* lęk napadowy (paniczny) - ostry napad lęku z poczuciem przerażenia (obawa przed śmiercią lub zwariowaniem) oraz z silnymi objawami wegetatywnymi
* agitacja - silny lęk z towarzyszącym niepokojem ruchowym
* lęk fobiczny (sytuacyjny) - obawa przed określoną sytuacją, która doprowadza do jej unikania


7. NASSA
Noradrenergic and specific serotonergic antidepressants

MIRTAZAPINA (Remeron, Zispin, Avanza, Norset, Remergil, Axit)
MIANSERYNA (Mianserin)

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny - NaSSA
skuteczność zbliżona do klasycznych leków p/depresyjnych,
WENLAFAKSYNA (Efectin, Effexor),
MILNACIPRAM (IXEL) - inhibitory zwrotnego wychwytu 5- HT i NA
MIRTAZAPINA (Remeron, Mirzaten) zwiększa ośrodkowe przekaźnictwo NA i 5- HT


8. Zespół Otella a paranoja prosta

Zespół Otella, obłęd alkoholowy, obłęd zazdrości (łac. paranoia alcoholica, paranoia invidiva) - psychoza należąca do grupy uporczywych psychoz urojeniowych. Jest znamiennym objawem alkoholizmu przewlekłego stąd w typowej formie występuje u alkoholików lub w stanie upojenia alkoholowego. Objawia się urojeniami niewierności małżeńskiej (partnerskiej).


9. Leczenie epizodu depresji

  • SSRI
  • trazodon, bupropion, TLPD (głównie aminy drugorzędowe), IMAO
  • dołączenie soli litu lub leczenie skojarzone SSRI + TLPD

11. Leki przeciwdepresyjne - rodzaje

Leki I generacji
AMINY TRZECIORZĘDOWE

  • pochodne dibenzoazepiny
    • imipramina – napady paniki, jadłowstręt psychiczny, moczenie nocne
    • klomipramina (Anafranil, Hydiphen)- depresja ze stuporem, MS i lękiem napadowym, OCD- ! działanie na 5HT > NA
    • opipramol (Pramolan)- dystymia
  • pochodne dibenzodiazepiny
    • dibenzepina (Noveril)- depresja z zahamowaniem
  • pochodne dibenzocykloheptadienu
    • amitryptylina–depresja z niepokojem, agitacją
  • pochodne dibenzooksepiny
    • doxepin – dystymia, zaburzenia lękowe

AMINY DRUGORZĘDOWE
działanie głównie odhamowujące (NA>5 HT):

  • desypramina (Petylyl) – metabolit imipraminy
  • nortryptylina (Pamelor, Aventyl)- metabolit amitryptyliny
  • protryptylina (Vivactil)- podobnie do nortryptyliny

Leki II generacji
2 i 4 pierścieniowe – niższa niż w TLPD kardiotoksyczność i działanie cholinolityczne
mianseryna (Lerivon, Mianserin) – właściwości antagonistyczne do rec. α2,5-HT2A i 5 HT2C i - efekt sedatywny; klinicznie podobnie do amitryptyliny
maprotylina (Ludiomil)– aktywizująca, odhamowująca, hamuje wychwyt NA, nie wpływają na 5 HT; klinicznie podobna do imipraminy
SSRI
NASSA
TIANEPTYNA
MAOIs

OGÓLNE ZASADY LECZENIA LEKAMI P/DEPRESYJNYMI

  • Ocena obrazu klinicznego depresji, rodzaju zaburzeń afektywnych, ryzyka „S”, objawów nietypowych z kręgu schizofrenii, natręctw
  • Ograniczenia: wiek, stan somatyczny, neurologiczny
  • Dotychczasowe doświadczenia z farmakoterapii przebytych epizodów
  • Stosowanie terapeutycznych dawek LPD
  • Optymalną dawkę należy osiągnąć stopniowo (7-10 dni); jedynie przy lekach SSRI dawka początkowa może być dawką terapeutyczną
  • Istotny efekt terapeutyczny w depresji pojawia się po kilku (zwykle 2-4) tyg. stosowania (przy SSRI 4-8 tyg.).
  • Brak wyraźnych zmian po 3 tyg. leczenia jest wskazaniem do zwiększenia dawki do max.
  • Brak efektu terapeutycznego po 4-8 tyg. leczenia jest wskazaniem do zmiany kuracji
  • U chorych z epizodami depresyjnymi nawracającymi zalecane jest kontynuowanie terapii przez okres dalszych 6 m-cy (faza utrwalania poprawy)
  • U chorych z CHAD zbyt długie stosowanie LPD może doprowadzić do zmiany fazy, zbyt krótkie do nawrotu epizodu – przed zakończeniem leczenia epizodu depresyjnego włączyć profilaktykę
  • Przy zamiarze odstawienia LPD, dawki należy zmniejszać stopniowo (kilu- kilkunastu dni w przypadku TLPD, poza sytuacjami nagłymi powikłań, zatruć)
  • W aktywnej fazie leczenia częsty kontakt z pacjentem w celu oceny leczenia i zmian w obrazie klinicznym depresji, ryzyka „S” – najwyższe wskaźniki zgonów TLPD: dezypraminą, imipraminą, doksepiną, amitryptyliną
  • Dawka podtrzymująca po przebytym epizodzie depresyjnym około 3/4 uzyskanej dawki terapeutycznej (w przypadku TLPD), lub dawką terapeutyczną (w przypadku SSRI NSRI)- utrzymywana przez kilka miesięcy do roku od uzyskania remisji

12. ZZA

Stan zmian psychicznych i zwykle somatycznych, powodowany używaniem alkoholu, charakteryzujący się reakcjami behawioralnymi, tj.: skłonność do stałego lub okresowego nadużywania alkoholu w celu doznania jego działania psychicznego lub w celu uniknięcia złego samopoczucia wynikającego z braku alkoholu. Stanom tym może towarzyszyć wzrost tolerancji alkoholu.

Kryteria wg ICD-10

  1. Silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania alkoholu
  2. Trudności w kontrolowaniu zachowań związanych z przyjmowaniem alkoholu
  3. Fizjologiczne objawy stanu odstawienia
  4. Stwierdzenie tolerancji wobec działania alkoholu
  5. Zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności
  6. Przyjmowanie alkoholu, pomimo wyraźnych dowodów szkodliwości

Elvin Morton Jellinek pierwszy przedstawił, w jaki sposób dochodzi do powstawania i pogłębiania się uzależnienia od alkoholu, podzielił proces powstawania choroby na fazy. Autor wyróżnia następujące stadia choroby alkoholowej:

  1. Faza wstępna prealkoholowa, trwająca od kilku miesięcy do kilku lat, zaczyna się od konwencjonalnego stylu picia
  2. Faza ostrzegawcza zaczyna się w momencie pojawienia się luk pamięciowych –palimpsestów
  3. Faza krytyczna rozpoczyna się od utraty kontroli nad piciem
  4. Faza przewlekła zaczyna się wraz z wystąpieniem wielodniowych ciągów

Somatyczne powikłania ZZA:

  1. Zanik mózgu
  2. Encefalopatia Wernickego–Korsakowa
  3. Encefalopatia z niedoboru kwasu foliowego
  4. Polineuropatia
  5. Kardiomiopatia
  6. Nadciśnienie tętnicze
  7. Zapalenie błony śluzowej żołądka
  8. Wrzód trawienny
  9. Zaparcia
  10. Zapalenie trzustki
  11. Alkoholowe zapalenie, marskość wątroby
  12. Impotencja
  13. Niedokrwistości
  14. Wypadki

13. Zespoły paranoidalne


14. Zespoły lekowe i nerwicowe


15. Zespoły majaczeniowe


16. Leczenie OCD

Rozpoznanie OCD:
A. Natrętne myśli i/lub czynności występują przez większość dni okresu co najmniej 2 tygodni.

B. Występują wszystkie z następujących, wspólnych cech obsesji i kompulsji:

  • są odbierane jako wypływające z umysłu pacjenta, a nie jako narzucone przez osoby lub wpływ z zewnątrz,
  • mają charakter powtarzający się i nieprzyjemny, a co najmniej jedna uważana jest za przesadną lub nieracjonalną,
  • pacjent próbuje się im przeciwstawiać, występuje jednak co najmniej jedna obsesja lub kompulsja, wobec której opór jest nieskuteczny,
  • przeżywanie myśli natrętnych lub wykonywanie czynności natrętnych nie jest samo w sobie przyjemne

C. Obsesje lub kompulsje powodują cierpienie oraz zakłócają społeczne i indywidualne funkcjonowanie, zwykle z powodu marnotrawienia czasu.

Leczenie:

  • SSRI
  • Klomipramina
  • terapia BP

17. Samobójstwa

Wg WHO w zamachach samobójczych codziennie ginie 1300-1500 osób
Rocznie 500,000
0,1/100,000 w Egipcie
ponad 40/100,000 na Węgrzech, Rosji, Litwie
15/100,000 w Polsce
2-3 razy częściej mężczyźni
najwięcej 24-34 lat
zawody predysponowane: lekarze, studenci, żołnierze
więcej w czasach kryzysów ekonomicznych, mniej w czasie wojen
1/2-1/3 samobójców wykazywała wcześniej cechy poważnych zaburzeń psychicznych

Litera "J"

Liczba prób S 15 razy większa

Trzy rodzaje samobójstw wg Duerkheima (1878)

  • samobójstwo altruistyczne, dla dobra społeczeństwa
  • samobójstwo egoistyczne, gdy jednostka nie zgadza się na normy społeczne i jest skłócona z nim
  • samobójstwa anomiczne, w nagłych sytuacjach kryzysowych

Koncepcja instynktu samounicestwienia
Wg Freuda popęd destrukcyjny pozostaje w równowadze z libido, niedomoga mechanizmów obronnych i wadliwie ukształtowana struktura osobowości prowadzą do dominowania instynktu śmierci, skierowanego wobec innych lub własnego ja

Samobójstwo rozszerzone

Samobójstwa są główną przyczyną śmierci pacjentów ze schizofrenią, ryzyko S wynosi 10%

Czynniki potęgujące ryzyko:

  • młody wiek
  • płeć męska
  • przebieg z wieloma nawrotami i remisjami
  • wgląd
  • utrata wiary w leczenie

Czynniki ryzyka S:

  • wiek powyżej 40
  • płeć męska
  • samotność
  • depresja endogenna
  • nadużywanie środków psychoaktywnych
  • schizofrenia
  • CHAD
  • zaburzenia osobowości

18. Jak się leczy uzależnienie od benzodiazepin


19. Neuroleptyki
NEUROLEPTYKI

  • Wpływ przeciwpsychotyczny (znoszą objawy wytwórcze oraz podniecenie ruchowe związane z przeżyciami psychotycznymi)
  • Wpływ przeciwmaniakalny
  • Korzystne działanie na tzw. objawy negatywne (formalne zaburzenia myślenia, specyficzne zmiany życia uczuciowego, zachowania autystyczne)
  • Hamujące działanie na układ wegetatywny (przeciwwymiotne, przeciwgorączkowe, hipotensyjne)
  • Działanie kataleptyczne - zwiększenie napięcia układu pozapiramidowego

Miejsce działania:

  • szlak nakrywkowo-mezolimbiczny
  • szlak nakrywkowo-mezokortykalny
  • szlak nigrostriatalny
  • szlak tuberoinfundibularny

Wskazania do stosowania neuroleptyków:

  • Psychozy z grupy schizofrenii
  • Choroba schizoafektywna
  • Choroba afektywna: dwubiegunowa z urojeniami i pobudzeniem psychomotorycznym
  • Psychozy na podłożu organicznym

Można stosować:

  • POBUDZENIE, LĘK, DYSFORIA
  • ZABURZENIA ZACHOWANIA W UPOŚLEDZENIU UMYSŁOWYM
  • CHOROBY PSYCHOSOMATYCZNE
  • ZABURZENIA OSOBOWOŚCI Z NIEPOKOJEM I IMPULSYWNOŚCIĄ

Przeciwwskazania bezwzględne:

  • ZATRUCIE BARBITURANAMI, ALKOHOLEM, NARKOTYKAMI
  • ZŁOŚLIWY ZESPÓŁ PONEUROLEPTYCZNY

Zasady farmakoterapii:

  • Atypowe (z wyjątkiem klozapiny) lub klasyczne NLP w pierwszym epizodzie choroby,
  • Monoterapia najniższą skuteczną dawką
  • pierwsze dni leczenia - efekt sedatywny, po 2-3 tyg pojawia się efekt przeciwpsychotyczny
  • W przypadku klasycznych NLP
    • czas leczenia dawką terapeutyczną co najmniej 4-6 tyg.
    • lek można uznać za nieskuteczny nie wcześniej niż po 4 tyg.
    • wcześniejsza zmiana leku, gdy są znaczne efekty uboczne,
    • redukcja dawki terapeutycznej po 4-6 tyg.
    • dawka podtrzymująca 2/3 dawki skutecznej kilka miesięcy
  • W przypadku leków atypowych utrzymanie dawki terapeutycznej w leczeniu podtrzymującym
  • Leczenie co najmniej 2 lata po pierwszym epizodzie schizofrenii, po kolejnym 5 lat.

20. Osobowość a samobójstwa


21. Rodzaje popędów
Zygmunt Freud wyróżnił następujące rodzaje popędów:

  • Popędy życia (Eros) – służą przetrwaniu jednostki i zachowaniu gatunku. Forma energii, za pośrednictwem której popędy życia spełniają swoje funkcje to libido.
  • Popęd seksualny - tłumiony prowadzi do zaburzeń osobowości i nerwic.
  • Popęd śmierci (Tanatos) - popęd destrukcyjny, realizujący nieświadome pragnienie śmierci.
  • Popęd agresji - autodestrukcja zwrócona na zewnątrz przeciw obiektom zastępczym.

22. Rodzaje schizofrenii
SCHIZOFRENIA

Etiologia:

  • hipoteza dopaminowa: objawy pozytywne schizofrenii wiązane są z nadczynnością dpaminergicznych neuronów biegnących ze śródmózgowia do układu limbicznego
  • hipoteza serotoninowa
  • hipoteza błonowa
  • udział czynników genetycznych
  • udział czynników immunologicznych
  • teoria społeczno-środowiskowa (rozpad wewnętrzny w rodzinie, schizofrenogenna matka)
  • teoria węglowodanowa
  • teoria wirusowa
  • teorie neurostrukturalne

Kryteria rozpoznania

Wg Bleulera
Objawy osiowe:
(Grundsymptome) = 4A

  • ambiwalencja
  • autyzm, dereizm
  • stępiały afekt (stępienie uczuciowe, zubożenie, sztywność, spłycenie afektu, brak syntymii)
  • zaburzenia asocjacyjne (formalne zaburzenia myślenia)

Objawy dodatkowe: (akzessorische Symptome)

  • urojenia
  • złudzenia i omamy
  • zaburzenia pamięci, mowy, pisma
  • zaburzenia somatyczne
  • zaburzenia katatoniczne

Objawy Scheiderowskie (Schneider, 1950)
I-rzędowe:

  • odciąganie, nasyłanie, przesyłanie, odsłanianie, ugłośnienie myśli
  • głosy, dyskutujące, komentujące, kłócące się
  • spostrzegania urojeniowe

II-rzędowe

  • mantyzm
  • poczucie zubożenia uczuciowego
  • zmiany nastroju
  • nagłe idee urojeniowe
  • inne zaburzenia spostrzegania

Przebieg wg Kępińskiego:

  • faza owładnięcia
  • faza adaptacji
  • faza degradacji

ROZPOZNANIE SCHIZOFRENII WG DSM-IV:
Dla rozpoznania schizofrenii niezbędne jest spełnienie wszystkich wymienionych kryteriów:

A. obecność co najmniej jednego z poniższych objawów czynnej fazy zaburzeń przez co najmniej jeden miesiąc lub krócej przy prawidłowym leczeniu (poprzednio w DSM-III R co najmniej tydzień)

1. dwa z następujących:
a) urojenia
b) nasilone omamy
c) niespójność lub znaczne rozluźnienie skojarzeń
d) zachowanie katatoniczne
e) płytki lub wyraźnie niedostosowany afekt
2. dziwaczne urojenia
3. nasilone omamy w postaci głosów komentujących lub dyskutujących

B. obniżenie poziomu funkcjonowania społecznego poniżej poziomu wyjściowego
C. ciągłe oznaki zaburzeń przez co najmniej pół roku. Okres ten musi zawierać fazę czynną (minimum jeden miesiąc lub krócej przy prawidłowym leczeniu), poza tym mogą go wypełnić objawy fazy zwiastunowej lub rezydualnej
D. nieobecność zespołu depresyjnego lub maniakalnego (zob. choroba afektywna dwubiegunowa)
E. brak uchwytnych czynników organicznych inicjujących lub podtrzymujących zaburzenia
F. jeśli w wywiadzie są zaburzenia autystyczne to rozpoznanie wymaga stwierdzenia nasilonych urojeń lub omamów (zob. autyzm dziecięcy, zespół Aspergera)

Typy schizofrenii:
Historycznie wyróżniano 4 typy schizofrenii: prosty, hebefreniczny, katatoniczny i paranoidalny. Obecnie w klasyfikacji DSM-IV wyróżniono 5 rodzajów schizofrenii:

  • rezydualna – objawy pozytywne występują w niewielkim natężeniu,
  • paranoidalna – obecne są urojenia i omamy, ale brak zdezorganizowanego zachowania i spłycenia afektu
  • zdezorganizowana, dawniej hebefreniczna – występuje spłycenie afektu i zaburzenia myślenia,
  • katatoniczna – widoczne są wyraźne zaburzenia psychomotoryczne; może wystąpić stupor katatoniczny i giętkość woskowa
  • schizofrenia niezróżnicowana – występują objawy psychotyczne, ale kryteria schizofrenii rezydualnej, paranoidalnej, zdezorganizowanej i katatonicznej nie są spełnione

oraz kilka rodzajów jej przebiegu:

  • subchroniczny
  • chroniczny
  • subchroniczny z zaostrzeniem
  • chroniczny z zaostrzeniem
  • choroba w remisji
  • przebieg nieokreślony

W ICD-10 wyróżnia się 2 dodatkowe podtypy:

  • depresja poschizofreniczna – epizod depresyjny rozwijający się w następstwie schizofrenii. Niektóre niewielkie objawy schizofrenii mogą być obecne.
  • schizofrenia prosta – pozornie niegroźne, lecz postępujące rozwijanie się znaczących objawów negatywnych przy braku epizodów psychotycznych.

Timothy Crow przedstawił koncepcję typologiczną schizofrenii, uważaną za jedną z ważniejszych i potwierdzoną przez innych badaczy:

Schizofrenia typu I: przeważają w niej objawy wytwórcze, tzw. pozytywne (urojenia, omamy, zaburzenia w treści myślenia np. myślenie magiczne) w ośrodkowym układzie nerwowym nie obserwuje się zmian anatomicznych – prawdopodobnie podłożem tych objawów jest nieprawidłowe przekaźnictwo synaptyczne neuronów.

Schizofrenia typu II: przeważają w niej objawy negatywne (np. zaburzenia ruchowe, mutyzm, alogia – niezdolność mówienia itp.) obserwuje się zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym np. poszerzenie komór bocznych mózgu.


23. Leczenie delirium tremens

KLOMETAZOL - w leczeniu majaczenia drżennego
benzodiazepiny
neuroleptyki domięśniowo

Zapobieganie i leczenie powikłań. Nawadnianie pozajelitowe, wyrównywanie niedoborów elektrolitowych, prowadzenie bilansu wodno-elektrolitowego, podawanie witaminy B1 i karboksylazy.


24. Osobowości - charakterystyka

Osobowość histrioniczna
Zaburzenie osobowości, w którym występuje wzorzec zachowań zdominowany przesadnym wyrazem emocjonalnym, teatralnością zachowań, staraniami o zwrócenie na siebie uwagi i prowokacyjną seksualnością.

  • brak poczucia komfortu w sytuacjach, w których nie jest się w centrum uwagi
  • interakcje z innymi charakteryzujące się często niestosownym kuszeniem erotycznym (inappropriate sexually seductive) lub zachowaniami prowokacyjnymi
  • przejawianie szybko się zmieniających i płytkich emocji
  • konsekwentne wykorzystywanie wyglądu fizycznego do zwracania na siebie uwagi innych
  • styl wypowiedzi nadmiernie impresjonistyczny i pozbawiony szczegółów
  • samokreowanie się (self-dramatization), teatralność, wyolbrzymianie ekspresji emocji
  • podatność na sugestie, czyli łatwe uleganie wpływom innych lub okoliczności
  • uważanie związków za bardziej intymne, niż są one w rzeczywistości

Osobowość schizoidalna

  • brak ochoty na oraz przyjemności z bliskich związków, wliczając w to bycie członkiem rodziny
  • niemal ciągłe wybieranie zajęć samotniczych
  • małe – o ile jakiekolwiek – zainteresowanie doświadczeniami erotycznymi z innymi ludźmi
  • czerpanie przyjemności z niewielu – o ile jakichkolwiek – rodzajów zajęć
  • brak bliskich przyjaciół lub powierników innych niż bezpośredni krewni
  • wrażenie bycia obojętnym na pochwały czy krytyki wygłaszane przez innych
  • okazywanie chłodu emocjonalnego, dystansu lub spłaszczonej uczuciowości

Osobowość paranoiczna

  • pozbawiona wystarczających podstaw podejrzliwość, że inni nas wykorzystują, krzywdzą lub oszukują,
  • zaabsorbowanie bezpodstawnymi wątpliwościami co do lojalności przyjaciół lub wspólników i co do tego, czy są oni godni zaufania,
  • niechęć do zwierzania się innym, spowodowana nieuzasadnionym lękiem, że informacje te zostaną użyte przeciw nam w złych intencjach,
  • odczytywanie ukrytych, poniżających lub groźnych znaczeń z niezłośliwych uwag lub zdarzeń,
  • ciągłe noszenie uraz, czyli niewybaczanie zniewag, krzywd lub afrontów,
  • dostrzeganie ataków na nasz charakter czy reputację, które zwykle nie są widoczne dla innych, oraz szybkie reagowanie na nie gniewem lub przechodzeniem do kontrataku,
  • powtarzające się nieusprawiedliwione podejrzenia dotyczące wierności współmałżonka lub partnera seksualnego.

Osobowość narcystyczna - zaburzenie osobowości, w którym występuje wzorzec zachowań zdominowany nastawieniem wielkościowym (w wyobraźni lub na jawie), potrzebą bycia podziwianym, brakiem empatii i niezdolnością do przyjęcia perspektywy innych osób.

  • pretensjonalne poczucie własnego znaczenia (np. wyolbrzymianie osiągnięć i talentów, oczekiwanie bycia uznanym za lepszego bez współmiernych osiągnięć)
  • zaabsorbowanie fantazjami o nieograniczonych sukcesach, władzy, błyskotliwości, pięknie lub idealnej miłości
  • wiara, że jest się kimś „szczególnym” oraz wyjątkowym i że można być w pełni zrozumianym tylko przez innych „szczególnych” ludzi
  • przekonanie, że powinno się zadawać jedynie z ludźmi czy instytucjami o szczególnym bądź wysokim statusie
  • wymaganie nadmiernego podziwu
  • poczucie wyjątkowych uprawnień (entitlement), czyli wygórowane oczekiwania co do szczególnie przychylnego traktowania lub automatycznego podporządkowania się przez innych narzucanym im oczekiwaniom
  • eksploatowanie innych, czyli wykorzystywanie ich do osiągnięcia swych celów
  • brak empatii: niechęć do honorowania lub utożsamiania się z uczuciami i potrzebami innych
  • częsta zazdrość o innych lub przekonanie, że inni są zazdrośni o nas lub zazdroszczą nam
  • okazywanie arogancji i wyniosłych zachowań lub postaw

Osobowość anankastyczna

  • zaabsorbowanie szczegółami, regułami, porządkiem, organizacją lub harmonogramami do stopnia, w którym tracony jest podstawowy sens działalności
  • okazywanie perfekcjonizmu kolidującego z finalizowaniem zadań (np. niezdolność do dokończenia projektu, ponieważ nie zostały spełnione nasze wygórowane i ścisłe standardy)
  • nadmierne poświęcenie się pracy i wydajności ze szkodą dla wolnego czasu oraz przyjaźni, które nie jest spowodowane oczywistą koniecznością ekonomiczną
  • zbytnia sumienność, skrupulatność i mała elastyczność w kwestiach moralnych, etycznych oraz dotyczących wartości, niewynikająca z kulturowej czy religijnej tożsamości
  • niezdolność do wyrzucania zużytych lub bezwartościowych przedmiotów, nawet jeżeli nie mają wartości sentymentalnej
  • niechęć do delegowania zadań lub pracy na innych, jeśli nie poddadzą się w pełni narzuconym przez nas sposobom ich wykonania
  • skąpy styl wydawania pieniędzy na siebie i na innych; pieniądze są postrzegane jako dobro, które ma być gromadzone z myślą o przyszłych katastrofach
  • okazywanie sztywności i uporu

W systemie DSM IV diagnozuje się korzystając z pięciu osi:
Diagnosta korzysta z pięciu wymiarów, czyli osi. Służą one nie tylko klasyfikacji zaburzenia, ale także prognozie i planowaniu leczenia.

  • Oś I - Zespoły kliniczne. Na tej osi koduje się rozpoznanie.
  • Oś II - Zaburzenia rozwojowe i zaburzenia osobowości. Wymienia się tu zaburzenia, których początek przypada na okres dzieciństwa i pokwitania.

Rozpoznania mogą być umieszczane jednocześnie na osiach I i II. Rozpoznanie wymienione na osi I lub II, przesądzające o zgłoszeniu się do lekarza lub skierowaniu do szpitala, nazywa się rozpoznaniem głównym lub zasadniczym.

  • Oś III - Odchylenia w stanie fizycznym i choroby. Na tej osi umieszcza się schorzenia somatyczne.
  • Oś IV - Nasilenie stresu psychospołecznego. Stopień urazu psychicznego pacjenta wyznacza się według skali przedstawionej w tabeli 2. Dokonując oceny, należy uwzględnić okres ostatnich 12 miesięcy. Brak stresu psychicznego otrzymuje wartość 1 najcięższy stres — 6.
  • Oś V - Ogólna ocena funkcjonowania. Uwzględnia się najwyższy poziom sprawności pacjenta, jak to przedstawia tabela 1. Ocenie podlega okres ostatnich 12 miesięcy.

Zaburzenia osobowości - oś II (ang. Personality Disorders)

Zaburzenia osobowości typu A - zaburzenia dziwaczno-ekscentryczne (ang. Cluster A Personality Disorders)

  • Paranoiczne zaburzenie osobowości (ang. Paranoid Personality Disorder), kod: 301.0
  • Schizoidalne zaburzenie osobowości (ang. Schizoid Personality Disorder), kod: 301.20
  • Schizotypowe zaburzenie osobowości (ang. Schizotypal Personality Disorder), kod: 301.22

Zaburzenia osobowości typu B - zaburzenia dramatyczno-niekonsekwentne (ang. Cluster B Personality Disorders)

  • Antyspołeczne zaburzenie osobowości (ang. Antisocial Personality Disorder), kod: 301.7
  • Zaburzenie osobowości z pograniczna - borderline (ang. Borderline Personality Disorder), kod: 301.83
  • Histrioniczne zaburzenie osobowości (ang. Histrionic Personality Disorder), kod: 301.50
  • Narcystyczne zaburzenie osobowości (ang. Narcissistic Personality Disorder), kod: 301.81

Zaburzenia osobowości typu C - zaburzenia obawowo-lękowe (ang. Cluster C Personality Disorders)

  • Zaburzenie osobowości unikowej (ang. Avoidant Personality Disorder), kod: 301.82
  • Zaburzenie osobowości zależnej (ang. Dependent Personality Disorder), kod: 301.6
  • Obsesyjno-kompulsywne zaburzenie osobowości (ang. Obsessive-Compulsive Personality Disorder), kod: 301.4
  • Zaburzenie osobowości niewyspecyfikowane gdzie indziej (ang. Personality Disorder Not Otherwise Specified), kod: 301.9

25. SSRI

Grupa leków przeciwdepresyjnych o różnorodnej budowie chemicznej. Ich działanie powoduje zwiększenie stężenia neuroprzekaźnika serotoniny (5-hydroksytryptaminy) w przestrzeni międzysynaptycznej poprzez hamowanie jego wychwytu zwrotnego.

  • citalopram (Celexa, Cipramil, Dalsan, Recital, Emocal, Sepram, Seropram)
  • dapoxetine (no trade name yet; not yet approved by the FDA)
  • escitalopram (Lexapro, Cipralex, Esertia)
  • fluoksetyna (Prozac, Fontex, Seromex, Seronil, Sarafem, Fluctin (EUR), Fluox (NZ), Depress (UZB), Lovan (AUS))
  • fluwoksamina (Luvox, Fevarin, Faverin, Dumyrox, Favoxil, Movox)
  • paroksetyna (Paxil, Seroxat, Sereupin, Aropax, Deroxat, Rexetin, Xetanor, Paroxat)
  • sertralina (Zoloft, Lustral, Serlain)
  • zimelidine (Zelmid, Normud)

Wskazania:

  • depresja o różnych przyczynach
  • dystymia
  • OCD
  • zespoły anoreksja-bulimia
  • zaburzenia dysforyczne okresu przedmiesiączkowego

Przeciwwskazania:

  • parkinsonizm
  • padaczka
  • niewydolność wątroby
  • niewydolność nerek
  • depresje psychotyczne
  • przyjmowanie na stałe leków wchodzących w interakcje

Zasady stosowania:

  • dawka wyjściowa jest dawką terapeutyczną
  • po 2 tygodniach w razie braku efektu podwoić dawkę, potem zwiększyć do maksymalnej
  • wszystkie SSRI należy odstawiać stopniowo

Powikłania:

  • zespół serotoninowy

26. Leki nasenne, rodzaje benzodiazepin

27. Schizofrenia paranoidalna a paranoja

28. Objawy CHAJ i CHAD

29. Leczenie i potencjalizacja leczenia depresji
Leczenie CHAJ:

  • stosować co najmniej 3-4 miesiące po uzyskaniu poprawy
  • zapobieganie nawrotom (konsolidacja)
  • leczenie profilaktyczne (po trzech epizodach depresyjnych), co najmniej 5 lat
  • leki normotymiczne (sole litu) dla potencjalizacji działania leków p/deresyjnych w przypadkach lekooporności

30. Przekaźnictwo mózgowe w schizofrenii
Hipoteza dopaminowa (Carlsson)

Koncepcja dopaminergiczna schizofrenii głosi, że dochodzi do zmniejszenia aktywności szlaków dopaminergicznych w korze czołowej, i do zwiększenia aktywności w jądrach podkorowych i układzie limbicznym.

Dysfunkcja kory czołowej: niska aktywność DA odpowiedzialna jest za objawy deficytowe i dysfunkcje poznawcze, prowadzi poprzez układ glutamatergiczny do nasilenia funkcji podkorowych neuronów dopaminergicznych i układu limbicznego (odpowiedzialnych za objawy wytwórcze)
Istnieją zależności pomiędzy aktywnością DA w różnych okolicach mózgu i aktywnością różnych układów neuroprzekaźnikowych: 5 HT, GABA, glutaminergicznego.

W schizofrenii szczególnie zwiększona jest aktywność dopaminergiczna w szlaku mezolimbicznym mózgu, co konsekwentnie wykazują różne badania. Szczególną rolę odgrywa tu autoreceptor D2. Podstawą leczenia jest farmakoterapia z użyciem środków przeciwpsychotycznych, które działają głównie poprzez hamowanie aktywności dopaminergicznej.

31. Zespół Korsakowa
W przebiegu zespołu Korsakowa występują objawy głębokiego otępienia, ostre zaburzenia pamięci bieżącej i niedawnych zdarzeń (przy zachowaniu wspomnień sprzed choroby), luki pamięciowe wypełniane konfabulacjami zwykle o treści wielkościowej.

Leczenie zespołu Korsakowa:

  • suplementacja witamin B
  • klonidyna
  • propranolol

32. Fobia, rodzaje, leczenie


Objawy zaburzeń psychicznych

ZABURZENIA CZYNNOŚCI POZNAWCZYCH
ZABURZENIA UWAGI:
trwałość, przerzutność, podzielność uwagi
aproseksja/hipoproseksja/hiperproseksja

ZABURZENIA PAMIĘCI

  • dysmnezje (hipermnezja/amnezja/hipomnezja/ekmnezja)
  • paramnezje
    • allomnezje (iluzje pamięci/kryptomezje/złudy utożsamiające)
    • pseudomnezje (konfabulacje/"omamy" pamięci= wspomnienia zafałszowane urojeniowo)

Złudzenia utożsamiające (błędne sytuowanie wydarzeń w czasie):

  • deja vu
  • deja vecu
  • jamais vu
  • jamais vecu

Organiczne zaburzenia psychiczne - zaburzenia psychiczne wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania mózgu, związane z chorobą, procesem degeneracyjnym lub uszkodzeniem mózgu.

  • pierwotne
  • wtórne

Najczęstsze przyczyny otępienia:

  • choroba Alzheimera
  • otępienie z cialami Lewy'ego
  • otępienie naczyniowe
  • mieszane alzheimerowsko-naczyniowe
  • pourazowe
  • w przebiegu alkoholizmu
  • choroba Parkinsona

Leczenie otępień:

  • edukacja rodziny
  • grupy wsparcia
  • farmakoterapia: leki nootropowe, inhibtoy AChazy, memantyna
  • leczenie objawów psychotycznych i lękowych
  • leczenie zaburzeń depresyjnych
  • leczenie zaburzeń snu

Zaburzenia reaktywne - objawy wywołane są przez uraz psychiczny (psychotraumę).
F34 Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne

PTSD w ICD-10
ASD w DSM-IV

Triada Jaspersa:

  1. Musi istnieć związek czasowy pomiędzy urazem psychicznym a objawami (może być czas latencji).
  2. Musi być związek pomiędzy treścią urazu a psychopatologią.
  3. Zaburzenia reaktywne ustępują po wygaśnięciu urazu psychicznego.

Reakcje dysocjacyjne (konwersyjne)

  • Amnezja dysocjacyjna
  • Fuga dyscojacyjna
  • Osłupienie dysocjacyjne
  • Trans i opętanie

Zespoły sytuacyjne
Zespół Gansera
Puerylizm
Pseudodemencja

Zaburzenia pozorowane (symulacja)
Zaburzenia pozorowane – pacjenci w sposób zależny od swojej woli prezentują objawy choroby somatycznej.

  1. Symulacja ma zawsze jakiś cel
  2. Objawy symulowane nie układają się w konkretny zespół psychopatologiczny (brak konsekwencji, niezręczna przesada, swoista nietypowość)
  3. Symulant nie zrobi zwykle krzywdy ani sobie ani innym ludziom
  4. Przeważnie symulant ma wybitne poczucie choroby
  5. Przyznanie się do symulacji nie jest jej dowodem
  6. Rozmowa z symulantem musi być prowadzona umiejętnie, żeby nie dostarczać mu informacji o nowych objawach.

Leki nootropowe:
PIRACETAM
PIRYTANOL
CYNNARYZYNA
WINKAMINA
NICERGOLINA

W chorobie Alzheimera: DONEPEZIL, RIWASTYGMINA

Elektrowstrząsy

Metoda z wyboru:

  • ostra śmiertelna katatonia
  • ciężki epizod depresji, z odmawianiem posiłków, ryzykiem popełnienia samobójstwa, gdy leki są przeciwwskazane lub nie można czekać na ich efekt
  • schizofrenia lekooporna
  • ciężka depresja lub zaostrzenie schizofrenii w I trymestrze ciąży

Metoda drugiego wyboru:

  • zespoły depresyjne lekooporne
  • ostre zaburzenia psychotyczne u kobiet w ciąży
  • złośliwy zespół neuroleptyczny

Przed podjęciem leczenia elektrowstrząsowego należy dokładnie ocenić stan neurologiczny, wydolność krążeniowo-oddechową i czynność układu pokarmowego pacjenta. Wykonuje się badanie EKG, morfologię krwi, jonogram i pomiar glikemii. W przypadku dodatniego wywiadu rodzinnego w kierunku przedłużonej reakcji na sukcynylocholinę wykonuje się oznaczenie aktywności osoczowej pseudocholinoesterazy

Typy osobowości predysponujące do wystąpienia zaburzeń lękowych i depresyjnych
Do depresji i zaburzeń lękowych predysponują:

  • osobowości z klastera B: osobowość typu borderline i histrioniczna oraz klastera C: osobowość unikająca, zależna i obsesyjno- kompulsywna (Yonkers KA et al.. Br. J. Psychiatry 2002, 176, 544-549)

Do napadów paniki i agorafobii predysponują:

  • mężczyźni: osobowości typu borderline lub schizoidalne
  • kobiety: osobowości typu histrionicznego bądź zależne (Iketani Tet al.. Acta Psychiatr . Skand. 2002, 106, 171-178)

Do fobii społecznej predysponują:

  • osobowość schizoidalna, unikająca lub borderline (Reich et al. Ann. Clin. Psych. 1994, 6: 125-134)

Źródła:

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License